Kinderen en afscheid nemen. Eerlijkheid, aandacht en ruimte voor hun eigen verhaal.
Wanneer iemand overlijdt, gaat onze aandacht vaak als eerste uit naar de volwassen nabestaanden. Begrijpelijk, want er moet veel geregeld worden en het verdriet kan overweldigend zijn. Toch zijn er vaak ook kinderen die afscheid moeten nemen van iemand die belangrijk voor hen was. En juist voor hen vraagt begeleiding soms om een andere aanpak.
Kinderen rouwen anders dan volwassenen. Hun belevingswereld is anders, hun vragen zijn anders en ook de manier waarop zij verdriet uiten kan heel verschillend zijn. Daarom vind ik het belangrijk om goed naar kinderen te luisteren en hen op hun eigen manier te betrekken bij het afscheid.
In mijn leven heb ik veel ervaring opgedaan met kinderen. Ik heb twee eigen kinderen en drie bonuskinderen grootgebracht en werkte jarenlang bij de Raad voor de Kinderbescherming. Die kennis helpt mij nog iedere dag. Tegelijkertijd geloof ik dat je nooit uitgeleerd bent. Daarom volgde ik de training *Kindertranen* van de Uitvaartkrachten Academie.
Tijdens deze training kwam alles rondom verlies en kinderen aan bod. Van de werking van de hersenen tot de psychologische impact van een overlijden. Maar vooral ook hoe belangrijk het is om aan te sluiten bij de wereld van een kind.
Wat mij telkens weer opvalt, is hoe moeilijk het voor volwassenen kan zijn om met kinderen te praten over de dood of een naderend overlijden. Vaak uit liefde en bescherming. Toch hebben kinderen behoefte aan duidelijkheid. Woorden doen ertoe.
Een voorbeeld. Wanneer we spreken over medicijnen die iemand krijgt in de laatste levensfase, kan een kind daar heel letterlijk naar luisteren. Als een kind hoort dat iemand overlijdt nadat hij medicijnen heeft gekregen, kan het bang worden om zelf medicijnen te gebruiken. Daarom kies ik bewust mijn woorden en leg ik uit wat er gebeurt op een manier die past bij de leeftijd van het kind.
Wanneer ik voor het eerst kennismaak met een kind, vraag ik vaak: “Weet jij waarom ik hier ben?” en “Weet je wat ik kom doen?” Die eenvoudige vragen vertellen mij veel. Ik hoor wat een kind al weet, welke gedachten er zijn en waar misschien nog onduidelijkheid of angst zit. Van daaruit kunnen we samen verder.
Ik ben eerlijk tegen kinderen. Op elke leeftijd. Hun vragen zijn belangrijk en verdienen een serieus antwoord. Kinderen voelen vaak feilloos aan wanneer iets wordt verzwegen. Juist openheid geeft rust en vertrouwen.
Daarnaast vinden veel kinderen het fijn om iets te kunnen doen. Meedoen helpt hen om grip te krijgen op wat er gebeurt. Dat kan op allerlei manieren: een tekening maken, een bloem uitzoeken, een kaars aansteken, een brief schrijven of helpen bij het versieren van de kist.
Onlangs begeleidde ik een familie waarbij oma was overleden. Er waren drie kleinkinderen van zeven, vijf en drie jaar oud. De oudste was bang voor de uitvaartkist. Bij het overlijden van zijn opa had hij een nare ervaring gehad en het verdwijnen van de kist was hem altijd bijgebleven.
Door rustig met hem te praten en zijn vragen serieus te nemen, ontstond er ruimte voor een gesprek. Na een tijdje kwam hij naar mij toe en zei: “Zeg Marianne, we hebben even overlegd met elkaar. We vinden de kist van oma heel netjes en schoon, maar ook wel een beetje saai. Kunnen we daar wat aan doen?”
Natuurlijk kon dat.
De rest van de middag werd er getekend, geverfd, geplakt, gelachen en gevraagd. Er ontstond een prachtige, kleurrijke kist vol herinneringen en liefde. De kinderen maakten er iets van henzelf van. En misschien nog wel belangrijker: ze maakten op hun eigen manier onderdeel uit van het afscheid van hun oma.
Dat zijn momenten die me raken. Omdat ik zie hoe veerkrachtig kinderen zijn wanneer ze de ruimte krijgen. Hoe ze, ieder op hun eigen manier, betekenis geven aan verlies.
Kinderen hoeven niet beschermd te worden tegen verdriet. Ze hebben volwassenen nodig die naast hen staan, eerlijk zijn en hen meenemen in wat er gebeurt. Dan ontstaat er ruimte voor vragen, voor herinneringen en voor een afscheid dat ook voor hen klopt.
En juist daarin zit voor mij de waarde van goede begeleiding: een stukje kennis, een stukje ervaring en vooral veel aandacht voor het kind achter de vraag.